Hebt u nog grip op de grondstoffenmarkt?


Als verwerker bent u aangewezen op de mensen die u als distributeur of producent van dienst zijn. Goede persoonlijke contacten zijn van belang en, wie weet, in tijden van schaarste kan het helpen. Wanneer nu en dan een technisch advies u uit een probleem helpt bent u al weer een stukje verder om uw voorkeur te bepalen. Natuurlijk, de prijs is ook belangrijk, maar, als die naar uw oordeel netjes blijft, dan is het prima. Zit onderhandelen in uw bloed, ook prima, alleen, wat zijn uw argumenten?

Het is zelfs de vraag of u de moeite neemt de markt op te gaan. Een mogelijk voordeel behalen kost tijd. En u wilt niet de bedelaar uithangen. Er zijn nog zoveel dringender zaken die voor gaan. U gaat alleen nog de markt op wanneer levertijden uit de hand lopen en u op korte termijn wel uw klant moet toeleveren. U bent zeker geen uitzondering op de regel. Het is wel lastig om te switchen, er moet dan weer een nieuw bestandje worden gemaakt, de verwerkingsinstellingen of krimp zijn misschien weer net iets anders, het is maar afwachten. Tenzij u weet dat er goede alternatieven zijn. Dat u er tijd voor hebt vrijgemaakt, dat is de wijsheid van de verantwoordelijke man of vrouw geweest, daar krijgt u plezier van in de komende tijden. Want, ondanks de goede verstandhouding met uw leverancier, tekorten of schaarste zijn dreigende wolken boven onze markt. Des te meer u voorgeschreven materialen dient te verwerken, des te belangrijker een goed gesprek met uw klant wordt om alternatieven te testen en daar tijd en geld in te steken. Te druk? Later wel eens? Vindt uw klant continuÔteit van leveringen van belang? Hebt u een soort van zorgplicht? Werkt u samen?

Onze markt is niet meer een samenkomst van partijen die iets willen kopen of verkopen. Onze markt is een computergestuurd doorgeefluik geworden. Het begint bij de constatering dat het aanbod door een relatief gering aantal producenten wordt gestuurd. Wel zijn er in elke regio voldoende distributeurs die primair moeten zorgen dat ze zelf voldoende volume inplannen en dat ook toegewezen krijgen. Dat ze ook worden gehouden aan allocaties en sommige de vrij strikte prijsinstructies moeten volgen, maakt het leven van een distributeur niet altijd even gemakkelijk. Wel dienen ze zich primair te richten op een groot aantal verwerkers, van klein tot behoorlijk groot. Een enorm aantal, enige duizenden in de Benelux, aangewezen op distributeurs. Sommige verwerkers gaan in zee met handelskantoren of krijgen het materiaal toegeleverd door hun opdrachtgever. Iedereen is gelukkig vrij in zijn keus.
Sommige distributeurs vertegenwoordigen producenten van dezelfde soorten grondstof. Dat is vreemd, het houdt onderlinge concurrentie buiten de deur, kennelijk geen thema voor de betreffende producenten. Elementen als logistieke functie, kapitaalkrachtigheid en wereldwijde vestigigingen zijn belangrijker voor producenten dan een marktconforme eigenschap als vrije onderlinge concurrentie tussen verschillende aangewezen distributeurs. Grote jongens vinden elkaar de laatste jaren meer dan ooit. De distributiemarkt is best belangrijk, maar van echte concurrentie is nauwelijks sprake.

Sterk afhankelijk van de soort grondstof die wordt verwerkt en voor welke markt wordt geproduceerd is een goede indirecte band met een producent/leverancier van levensbelang. Producenten beperken de contacten met de markt door voornamelijk gesprekken te voeren met bedrijven die grotere volumes afnemen. Wel worden meetings met distributeurs gehouden waar niet zoveel aandacht besteed wordt aan de gemeenschappelijke zorg voor dat andere deel van de markt. Er wordt gehamerd op een tijdig in te dienen planning en er moet werk gemaakt worden van de kansen die door perfecte power point presentaties worden aangereikt. Nieuwe markten aanboren en benutten, dankzij recent gedane productontwikkelingen. Goed luisteren en niet klagen dat die arme klantjes niet altijd op tijd het gewenste materiaal toegeleverd krijgen. Een goed diner. met een glaasje erbij, strijkt alles weer glad.

Elke verwerker heeft belang bij continuÔteit van aanlevering van gewenste grondstoffen. De categorie grote verwerkers, met een verbruik van ruim meer dan 10.000 ton per jaar, heeft een aantal directe overeenkomsten met producenten. Met de meest in aanmerking komende producent wordt een planning opgesteld, gebaseerd op de verwachte afname per jaar of per kwartaal. De uitdaging van een bonus bij het bereiken van een geprognotiseerde hoeveelheid is een aangename bijzaak, maar verliest het nu van de hoofdzaak dat zekerheid van regelmatige toelevering is vastgelegd, o.o.v.. Gebruik maken van mogelijk goedkopere bronnen in andere continenten wordt door een groter aantal initiatiefnemende bedrijven in de praktijk gebracht. Niet alleen de multinationals, maar ook de relatief kleinere ondernemers zien kansen, soms direct of soms via handelskantoren verwerkbare grondstoffen buiten Europa te kopen. Goedkopere invoer, zeker van technische grondstoffen, is ook een opkomende trend. Hoewel oplopende prijzen van technische grondstoffen bij ons de marge van verwerkers onder druk zette, was het toch niet het eerste motief om eens rond te kijken in de markt. Wat pijn deed bij grondstoffen als polycarbonaat en nylon 6.6 waren de levertijden die extreem lang werden - tot 6 maanden na opdracht - zodat de weg naar andere bronnen gezocht werd. Weliswaar komt een minder groot volume uit Europese fabrieken, maar dat landen uit het Verre Oosten graag bereid waren op aangename prijzen een goed verwerkbare grondstof te leveren was een welkome verrassing. Wat je van ver haalt hoeft niet altijd lekkerder te zijn, maar met goede afspraken, op tijd betalen en vertrouwen wederzijds blijkt het wel te werken.
Overigens, verreweg de meeste invoer en doorvoer van grondstoffen in Europa vindt onder de vlag plaats van wereldwijd gevestigde producenten. U moest eens weten hoeveel honderdduizenden tonnen hiermee gemoeid zijn. Zulke cijfers behoren tot het alleenrecht van producenten en enige advocatenkantoren in de wereld die volgens de regels van het spel alles keurig noteren op basis van door producenten aangegeven volumes. Er is wel eens sprake van een vergissing om niet alle kaarten open en bloot te tonen.

Grote handelskantoren kunnen de laatste jaren minder met producenten tot akkoorden komen om overschotten over te nemen. Producenten kiezen vaker de weg van een special deal met hun eigen klanten, eventueel ook van directe levering van bruikbare off-spec partijen. Een aantal grote producenten in Europa heeft op jaarcontracten met handelskantoren geregeld dat logistiek in de weg zittende off-spec partijen aan hen worden verkocht. Ook voor originele on-specs worden nog wel deals afgesloten, wel met de bepaling dat ze deze niet al te marktverstorend mogen zijn. Het lijkt nogal goed geregeld zou je zo denken, het aanbod is zo strikt mogelijk gepland, targets moeten worden gehaald en er moeten goede cijfers worden geboekt. En, de jaarcijfers van de afgelopen jaren bewijzen dat ze goed boeren. Mocht het ergens fout gaan in de productielijn, dan betaalt de klant de meerprijs.
Zo blijken perioden van storingen winstgevender geweest te zijn dan bij een ongestoorde productie. Uiteraard met uitzondering van producenten die even als slachtoffer pijn moesten lijden, maar daarna weer de draad konden oppakken op een inmiddels hoger prijsniveau. Kijk maar naar de toeslag die voor slagvaste types polystyreen betaald moet worden. Jaren geleden was er een groot tekort aan butadien elders in de wereld. Contractprijzen voor dit monomeer (C4) stegen boven Ä 3.000 per ton. Destijds de reden dat de toeslag voor slagvaste types werd verhoogd van 5 tot 9 cent/kg. En ondanks dat in 2015 de noteringen onder Ä 600 per ton lagen is de toeslag voor C4 in Europa niet verlaagd.

Het type aanbieders is de laatste decennia drastisch veranderend. Vele oliemaatschappijen, in de vorige eeuw nauw betrokken bij de productie van polymeren, hebben zich in Europa teruggetrokken. Totale financiŽle betrokkenheid bij geÔntegreerde grote polymeerverwerkers is niet meer aan de orde. Investeringsmaatschappijen hebben grotere belangen dan ooit, waarbij winstcijfers en marges de dienst uitmaken. En, iedereen lijkt tevreden. Juist die lagere olieprijs zorgt voor goede marges, weliswaar iets minder bij de primaire raffinage als aanzienlijk meer bij krakeroperaties. Wanneer dan een vrij constant prijsniveau van kunststof grondstoffen kan worden gehandhaafd is er nu een vreemd soort rust in de markt van de aanbieders zichtbaar. Tenzij er net iets teveel wordt geproduceerd, zoals recent het geval was, met enig water in de wijn smaakt de prijs nog steeds naar meer.

De vraag naar grondstoffen groeit. In AziŽ en Afrika zal de vraag meer toenemen dan in Europa. Zijn kunststoffen bij ons min of meer ingeburgerd en worden de wortelen van de plastic boom liever afgehakt dan gevoed, de rest van wereld ziet het gebruik van meer plastics als een bijdrage in een fase van ontwikkeling. Terecht, men wil vanuit armoede tot een betere levensstandaard komen.Ter verhoging van hygiŽne, houdbaarheid van voedsel, ter voorkoming van ziektes. Het zijn wel enige miljarden mensen die ook behoefte hebben aan die paar stappen vooruit. En hoe je het went of keert, kunststoffen geven meer uitzicht op een beter leven dan welke andere grondstof danook. Logisch dat de vraag ernaar fors toeneemt in landen als China, Pakistan, IndonesiŽ en India. Nu grotere polymeercomplexen in die landen worden gebouwd zal de groei minder afhankelijk zijn van invoer. Zoals bekend wil China al jarenlang de invoer van polymeren laten afnemen, zij realiseren niet alleen plannen, maar zorgen er voor dat binnen een aantal jaren vrijwel alle polymeren in eigen regie worden geproduceerd. India volgt, minder spectaculair, maar dat land ligt dicht bij het Midden Oosten en Iran waardoor het geografisch minder kwetsbaar lijkt.

De meest recente marktcijfers wijzen op een lichte teruggang van verwerkte volumes in een aantal gangbare polymeren. De vraag naar polyethylenen heeft, met name in de verpakkingssector te maken met het duidelijk lagere verbruik van boodschappentasjes. Aangenomen mag worden dat in dunne folietypes HDPE en LDPE het verwerkte volume in Europa met tienduizenden tonnen per jaar is afgenomen. Het gevolg van maatregelen die duurzaamheid als ultieme doelstelling stelt en in 1 klap dunne kunststof verpakkingen meeneemt in een groen verdachtenhokje. De plastic ocean heeft wel wat losgemaakt, helemaal waar, maar of het milieu er beter van wordt wanneer meer papier, karton of biogebaseerde grondstoffen de plaats van bestaande kunststoffen zou moeten innemen, is te kort door de bocht. De totale footprint bij productie van plastics levert naast het nadelige effect van een relatief hoge CO-2 uitstoot daarna hogere milieuwinsten op in lichtere kunststof toepassingen. Door te hoge ambities te stellen door zelfs 100% recyclage van plastics na te streven wordt het milieu veel te sterk belast en lopen bovendien de kosten uit de hand. De huidige regelgeving en politieke aanpak kan nooit goed scorend zijn, noch in breder milieuopzicht, noch in winstgevende exploitaties. Het kost wel heel veel belastinggeld. Wat dan? Een duurzame oplossing is: back to base.
Naast het stimuleren van de inzet van goed geselecteerde recyclingstromen kan overig plastic afval door vergassing van alle daarin aanwezige koolstofhoudende materialen tot opnieuw inzetbare synthetische gassen en methanol leiden. Een geweldige stap vooruit, ook nu bekend is geworden dat in de Rotterdamse haven een nieuwe fabriek wordt gebouwd op basis van deze technologie die al in 2015 met succes door een Canadees bedrijf wordt toegepast. Dat is pas duurzaamheid, dat is het voorbeeld van circulaire economie. Het enige nadeel schijnt de energiebehoefte te zijn, echter, waar warmte vrijkomt is de weg naar wijkverwarming in ons landje nooit al te lang.

De grondstoffenmarkt houdt zich wel degelijk bezig met het milieu. Belangrijke producenten hebben financiŽle belangen genomen in recyclingbedrijven, althans in Europa. De betrokkenheid tonend, het imago erbij betrekkend. De maatschappij toont daarmee zijn invloed op de strategie van bedrijven.
Een goede zaak.

Wat ook een goede zaak lijkt is de nog komende vloed van polyethylenen uit de Verenigde Staten. Met enige vertraging komen nieuwe productielocaties die voornamelijk LDPE, LLDPE en HDPE maken nu op stoom. In de V.S. zijn de prijzen in de thuismarkt op een nog relatief hoog niveau, zodat een overtollig volume bij voorkeur in de eigen markt wordt afgezet. Duidelijk is dat de invoer van PE's in de V.S. daalt, maar net zo duidelijk is dat in de loop van dit jaar de export naar Europa flink op gang zal komen en de prijzen enigszins onder druk komen te staan. Wonderlijke externe factor is de rol die de president van de V.S. gaat spelen wanneer protectionistische maatregelen invloed zullen hebben bij een het huidige vrije handelsverkeer. Invoerheffingen of exportsubsidies, het worden spannende tijden. Er valt geen touw aan vast te knopen, de wereld van kunststof grondstoffen. Het is altijd wat. En dat houdt niet in dat we maar rustig moeten afwachten, want de enige zaak die we niet in de hand hebben is een prijsverloop dat onmiddellijk instabiel wordt na storingen, allocaties en dus schaarste.
Misschien toch wat meer voorraad in huis nemen, al is dat wel het laatste waar we aan willen denken.

mei 2018